Interview - Europa wil weg van Microsoft 365 en Nextcloud ligt voor de hand

In dit artikel:

Nuanceerde Europese tegenhanger: Nextcloud, het Duitse opensourceplatform voor bestands- en kantoorsoftware, profileert zich als een praktisch alternatief voor Amerikaanse techreuzen nu politieke spanningen (door onder meer het door de geïnterviewde Jos Poortvliet zo genoemde "Trump-effect") de afhankelijkheid van de VS pijnlijk zichtbaar maken. Poortvliet — medeoprichter van Nextcloud — waarschuwt dat Europa lange tijd te weinig heeft geïnvesteerd in eigen digitale soevereiniteit, en dat concrete veranderingen in adoptie van alternatieven pas over enkele jaren echt zichtbaar zullen worden.

Waarom Nextcloud relevant is
- Nextcloud biedt self‑hosted, opensource bestands- en samenwerkingssoftware die op eigen of gekozen cloudinfrastructuur draait; hiermee kunnen overheden en organisaties afhankelijkheid van Microsoft, Google en Amazon beperken.
- De organisatie combineert een commercieel bedrijf van ongeveer 160 werknemers met een veel grotere opensourcecommunity die aan de code bijdraagt; dat communitymodel financiert vrije toegang voor thuisgebruikers via verkoop van supportcontracten aan grotere klanten.

Adoptie en politiek-bestuurlijke barrières
- Migratie van bestaande Microsoft‑omgevingen blijkt traag en complex: besluitvorming en aanbestedingen lopen vaak jaren, en afdelingen zijn huiverig om "op het verkeerde paard" te wedden.
- Praktische voorbeelden tonen lange doorlooptijden maar ook successen: het Franse ministerie van Onderwijs begon vijf jaar geleden met Nextcloud Files en telt inmiddels 330.000 overgestapte medewerkers; de Duitse deelstaat Schleswig‑Holstein startte acht jaar geleden en rondde in 2025 af; Oostenrijk startte begin 2024 en voltooide een ministeriële overstap sneller. Deze cases illustreren dat migratie op schaal mogelijk is, maar tijd en maatwerk vereist.

Partnerschap met Oracle en hostingkeuzes
- Nextcloud kondigde in juli 2025 een samenwerking met de Amerikaanse cloudhoster Oracle aan. Poortvliet benadrukt dat het doel niet per se is om onafhankelijk van de VS te zijn, maar om onafhankelijk van big tech te worden; Oracle is volgens hem een pragmatische hostoptie die technisch anders werkt dan Google/AWS/Microsoft.
- Voor Europese organisaties raadt hij ook lokale hosts aan (bijv. Ionos, KPN, Centric, The Good Cloud, HKN), omdat gebruikers zelf mogen bepalen waar ze hosten.

Opensource‑businessmodel en community
- Nextcloud is volledig opensource gebleven; de inkomsten komen uit support en dienstverlening. Dat voorkomt de spanningen van een "opencore"-model waarin commerciële features de opensourcebasis kunnen verdringen.
- De open community levert niet alleen code maar ook lokale forks en uitbreidingen (bijv. grote Franse projecten die eigen Global Scale‑componenten bouwen); Nextcloud ziet die variatie als verrijking, niet als bedreiging.

Technische vernieuwing: ADA Engine
- Recent is de database‑accesslaag (ADA Engine) aangepast via incrementele rewrites in plaats van een totale herschrijving. Doel is efficiëntere processen en betere schaalbaarheid bij grootgebruikers.
- Technisch onderscheid: sommige realtimefuncties (zoals chat/commentaar) zijn deels herschreven in Go om persistente verbindingen te ondersteunen; andere onderdelen blijven in PHP vanwege de schaalbaarheid met meerdere applicationservers.
- De vernieuwing brengt voordelen vooral voor organisaties met veel gebruikers, maar Nextcloud blijft ook functies en pakketten aanbieden voor thuisgebruik (zoals Nextcloud All‑in‑One in een Docker‑container) en verkoopt support pas vanaf circa 100 gebruikers.

Uitdagingen en roadmap
- Migratie naar de nieuwe architectuur is complex: verschillende gebruiksscenario’s, databases en maatwerk maken data‑migratie arbeidsintensief. Er blijven technische verbeterpunten (bijv. preview‑downloads, tokenbeheer, efficiënter verplaatsen van grote aantallen bestanden).
- Nextcloud rolt momenteel grote aantallen desktops uit (ongeveer honderdduizend per maand) en wil volgend jaar klaar zijn om te profiteren van een verwachte toename in vraag naar Europese alternatieven wanneer politieke ontwikkelingen de druk opvoeren.

Kort gezegd presenteert Nextcloud zich als een volwassen opensourceoptie voor digitale soevereiniteit, maar de overgang van gevestigde Microsoft‑omgevingen naar Europese alternatieven vergt tijd, politieke wil en technische inspanning.