Geheime diensten gaan nog steeds bar slecht om met data van Nederlandse burgers

In dit artikel:

De AIVD en MIVD gaan volgens toezichthouder Ctivd nog steeds slordig om met grote databestanden. In een recent rapport over grootschalige dataverwerking concludeert de commissie dat de geheime diensten gegevens te lang bewaren, onvoldoende vastleggen waar datasets vandaan komen, te veel medewerkers toegang geven en bulkdata soms gebruiken op manieren die niet binnen de regels vallen.

De problemen spelen onder de tijdelijke wet uit 2023, die de diensten meer ruimte geeft om grote hoeveelheden data te verzamelen, ook uit openbare bronnen of via commerciële en online aangeboden datasets. Maar volgens Ctivd ontbreken de noodzakelijke waarborgen. Zo blijkt uit het onderzoek dat medewerkers geregeld toegang hadden tot bestanden waarvoor zij geen toestemming hadden, mede doordat de logging van het datagebruik te gebrekkig is om goed te zien wie wanneer wat heeft bekeken of verder heeft verwerkt.

Ook gebruiken de diensten bulkdatasets soms niet direct voor inlichtingenwerk, maar als ondersteuning van andere taken. Daarmee hebben AIVD en MIVD volgens de toezichthouder een omweg gecreëerd waardoor normale controles en regels worden omzeild. De Ctivd wijst daarbij op technische tekortkomingen en gebrekkige procedures en doet meerdere aanbevelingen om het beheer op orde te brengen.

Het rapport past in een langere reeks kritiek op de diensten. Eerder moesten zij al persoonsgegevens verwijderen omdat die te lang bewaard waren, waarna de wetgever de bewaartermijn verruimde. Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom reageert scherp en stelt dat de diensten steeds meer bevoegdheden willen, terwijl ze hun huidige macht niet goed weten te begrenzen. Tegelijkertijd dringen AIVD en MIVD al langer aan op ruimere bevoegdheden en minder voorafgaand toezicht, onder meer vanwege digitale dreigingen uit landen als Rusland en China.