AP: politieteams verzamelen onrechtmatig gevoelige burgerdata

In dit artikel:

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) waarschuwt dat Nederlandse politieteams die onder de naam TOOI (Teams Openbare Orde Inlichtingen) opereren, zonder deugdelijke wettelijke grondslag openbare gegevens over burgers verzamelen. In een vertrouwelijk rapport, waarover de toezichthouder de Tweede Kamer informeerde, stelt de AP dat de politieactiviteiten een aanzienlijke inbreuk kunnen vormen op de privacy en dat artikel 3 van de Politiewet — waarop de politie zich nu beroept — daarvoor onvoldoende rechtvaardiging biedt.

TOOI’s werken binnen politieregio’s en verzamelen via burgerinformanten informatie om de openbare orde te handhaven, bijvoorbeeld bij dreigende ongeregeldheden. Het zijn geen OSINT-teams; het werk gaat vooral via mensen op de grond. Volgens de AP gebeurt in sommige gevallen ook het verwerken van bijzondere (AVG-gevoelige) persoonsgegevens, wat extra bescherming vereist.

Daarnaast bestaat onduidelijkheid over bestuurlijke controle: TOOI’s worden formeel door burgemeesters ingezet, maar omdat politieregio’s meerdere gemeenten bestrijken is vaak onduidelijk onder wiens gezag een team precies opereert. Bestaande afspraken en adviescommissies tussen politie en regioburgemeesters blijken niet altijd te waarborgen dat dat gezag op een betekenisvolle, rechtsstatelijke manier wordt uitgeoefend.

De AP eist dat de Tweede Kamer ingrijpt: ofwel er komt duidelijke wetgeving die de gegevensverwerking door TOOI’s expliciet regelt en beperkt, ofwel moet de politie stoppen met deze vormen van dataverzameling. Dit is niet de eerste waarschuwing van de AP richting de politie; vorig jaar signaleerde de toezichthouder al problemen rond te lange bewaartermijnen van politiedata, waarna het kabinet een apart wetsvoorstel ontwikkelt voor online dataverzameling — een gerelateerd maar verschillend onderwerp.