.Adv - Betrouwbare data als springplank naar een versnelde energietransitie
In dit artikel:
Nederland elektrificeert snel, maar het elektriciteitsnet groeit niet vanzelf mee. Binnenshuis bij netbeheerder Alliander werkt Siema Manniesing, Data Lead Strategie & Data Governance, aan wat volgens haar minstens zo doorslaggevend is als kabels en transformatorhuisjes: betrouwbare data. Haar werk gaat niet over graafmachines maar over de gegevens die bepalen hoe het net wordt beheerd, benut en uitgebreid.
Een illustratief probleem is heel praktisch: als monteurs niet precies vastleggen waar een kabel ligt of wat de technische kenmerken zijn, raakt onderhoud en storingsoplossing onnodig complex en tijdrovend. “Als een monteur een kabel neerlegt en we leggen niet precies vast waar die kabel ligt, dan heeft de volgende monteur daar direct last van”, zegt Siema. Zulke ontbrekende of onduidelijke data dwingt Alliander tot ruime veiligheidsmarges bij berekeningen en kan leiden tot wachtlijsten voor nieuwe aansluitingen—omdat betrouwbaarheid altijd prioriteit heeft.
Centraal in het datawerk staat het zogenoemde ‘netrekenen’: berekeningen die inschatten wat er door het net gaat, wat de fysieke capaciteit is en hoeveel ruimte er nog is voor nieuwe verbruiksreacties of producties. Die berekeningen combineren informatie over kabeltypes, componenten, belasting, huidige aansluitingen en verwachte ontwikkelingen. Veel historisch werk is echter digitaal niet volledig vastgelegd, zodat precieze capaciteitsinschattingen ontbreken. Betere data kan bestaande infrastructuur efficiënter benutten en zogeheten eureka-momenten opleveren waar nieuwe aansluitingen mogelijk blijken zonder meteen extra kabels te leggen.
Naast technische netdata beheert Alliander ook klantverbruiksgegevens. Die zijn waardevol voor innovatie en onderzoek rond de energietransitie, maar vallen veelal onder privacyregelgeving (zoals de AVG). Siema benadrukt de spanning: men wil innovatie mogelijk maken, maar verbruiksdata zijn persoonsgegevens en mogen niet lichtvaardig worden gedeeld. Datagovernance moet daarom niet remmend, maar faciliterend en verantwoordelijk werken.
Organisatorisch hanteert Alliander het datamesh-principe: data wordt niet als één centrale hoop gezien maar als gedistribueerde dataproducten dichtbij de domeinen met de kennis. Elk dataproduct hoort in een catalogus met eigenaarschap, herkomst en gebruiksvoorwaarden; IT-teams leveren interfaces, data-stewards bepalen leveringsvoorwaarden en afnemers werken onder vastgelegde regels. Dit voorkomt dat iemand zomaar een database “openzet” zonder overzicht of afspraken.
AI komt steeds vaker in beeld: van het automatisch classificeren van data (openbaar, intern, privacygevoelig) tot het aanvullen van ontbrekende sensorgegevens uit het net op basis van historische patronen. Alliander onderzoekt proof-of-concepts in een researchcenter. Belangrijke randvoorwaarde is dat mensen de eindverantwoordelijkheid houden; AI levert voorstellen en versnelt processen, maar neemt besluitvorming niet over. Tegelijk scherpt AI de noodzaak aan voor data-observability: continu inzicht in dataketens, beschikbaarheid en herkomst om realtime risico’s te zien in plaats van achteraf fouten te ontdekken.
Siema’s rol combineert techniek, governance en verandermanagement. Haar team van zeven werkt breed samen met monteurs, operationele teams, management, collega-netbeheerders, TNO en universiteiten. Datagovernance is niet alleen procedures op papier; het vergt communicatie, draagvlak en uitleg waarom afspraken waarde creëren. Met betere data kunnen onderhoud slimmer gepland, storingen beter voorkomen en het net gerichter benut worden—essentieel om de energietransitie betrouwbaar en toekomstbestendig te maken. “Data is zo ontzettend cruciaal, zeker in deze wereld van AI”, aldus Siema.