Achtergrond - Zoek de verschillen: gekloonde Adobe- en Microsoft-apps kunnen legaal zijn

In dit artikel:

De softwaremaker ArtCraft heeft in korte tijd twaalf gratis opensourceprogramma’s uitgebracht die functies bieden van Adobe Creative Cloud en Microsoft Office. De apps zijn gemaakt met hulp van Claude Opus 5.5, een taalmodel van Anthropic, en worden via GitHub verspreid. ArtCraft zegt dat de programma’s zijn ontwikkeld met cleanroom-reverse-engineering: de makers zouden de werking van de bestaande software hebben onderzocht zonder de oorspronkelijke broncode te bekijken.

De nieuwe toepassingen zijn bedoeld als alternatief voor onder meer Photoshop, Premiere Pro, Lightroom, Acrobat Pro, Word, Excel en PowerPoint. Gebruikers mogen de software blijvend gebruiken en de opensourcelicentie staat ook verdere ontwikkeling en forks toe. Aanvankelijk stelde ArtCraft dat binnen een maand volledige gelijkwaardigheid met Adobe’s apps zou worden bereikt. Die claim is inmiddels afgezwakt: de ontwikkelaars erkennen dat er nog een lange weg te gaan is op het gebied van functies en ondersteuning van bestandsformaten. De huidige versies zijn nog beperkt, maar lijken qua vormgeving en bediening sterk op de bekende programma’s.

Juist die gelijkenis roept juridische vragen op. Nederlandse juristen wijzen op drie mogelijke beschermingslagen: de broncode, technische functies en het ontwerp van de gebruikersinterface. Volgens hen lijkt ArtCraft op het eerste punt relatief weinig risico te lopen als de code inderdaad onafhankelijk is geschreven. De apps zijn bovendien in Rust gebouwd, terwijl veel oudere Adobe- en Microsoftsoftware grotendeels uit C en C++ bestaat. Een andere programmeertaal sluit auteursrechtelijke problemen op zichzelf echter niet uit; doorslaggevend is of beschermde, creatieve keuzes zijn overgenomen.

De werking van algemene softwarefuncties valt doorgaans niet onder het auteursrecht. Voor specifieke technische uitvindingen kan soms octrooibescherming gelden, maar daarvoor gelden strengere voorwaarden. Bovendien zijn veel alledaagse functies in beeldbewerking, videomontage en tekstverwerking niet meer octrooieerbaar of is een eventueel octrooi verlopen. Octrooien hebben daarnaast een beperkte looptijd.

Het uiterlijk van de programma’s vormt volgens de geraadpleegde advocaten een groter aandachtspunt. Losse, algemene onderdelen zoals een exportknop zijn meestal niet beschermd. De combinatie van vormgeving, iconen, menu’s, onderlinge plaatsing en andere creatieve keuzes kan echter wel een auteursrechtelijk beschermd geheel opleveren. Bij het Word-alternatief ziet jurist Charlotte Meindersma volgens haar eerste beoordeling veel overeenkomsten in de menu’s, de volgorde van opties en de vormgeving. Dat zou mogelijk verder gaan dan nodig is om dezelfde functies aan te bieden, al benadrukt zij dat een grondiger onderzoek nodig is.

Ook andere juristen zien hierin een potentieel sterke zaak voor Microsoft of Adobe, omdat visuele overeenkomsten eenvoudig zijn vast te leggen. Tegelijkertijd kan een dergelijke inbreuk relatief snel worden beëindigd door bijvoorbeeld knoppen te verplaatsen of menu’s anders in te delen. Niet elk element van een interface is beschermd: onderdelen die uitsluitend functioneel of technisch noodzakelijk zijn, mogen in beginsel worden nagebouwd. Het gaat vooral om niet-noodzakelijke, creatieve ontwerpkeuzes.

De inzet van AI verandert volgens de juristen niet direct de beoordeling van de apps zelf. Wel leidt vibecoding, waarbij ontwikkelaars software grotendeels via opdrachten aan een AI-systeem laten schrijven, tot bredere vragen over auteursrecht. Traditioneel wordt bescherming gekoppeld aan menselijke creatieve keuzes in de code. Bij AI-gegenereerde software ligt die menselijke inbreng mogelijk vooral in de opdrachten en het ontwikkelproces.

Daarnaast bestaat een theoretisch risico dat de gegenereerde code delen bevat die afkomstig zijn uit opensourcesoftware waarop rechten of licentievoorwaarden rusten. Om dat vast te stellen zouden een uitgebreide codecontrole en kennis van de gebruikte trainingsdata nodig zijn. Vooralsnog is daarvoor geen bewijs aangevoerd.

Een definitief antwoord over de rechtmatigheid van ArtCrafts apps bestaat nog niet. Dat zal uiteindelijk moeten komen uit rechterlijke uitspraken en nieuwe jurisprudentie. Adobe en Microsoft hebben vooralsnog geen publiek standpunt ingenomen en geen juridische stappen aangekondigd, hoewel beide bedrijven om een reactie zijn gevraagd.