Achtergrond - X opent de jacht op frontends die advertenties en tracking omzeilen

In dit artikel:

X heeft Nitter en XCancel eerder deze week gesommeerd hun diensten offline te halen. Deze alternatieve frontends tonen berichten van X in een andere vormgeving, zonder dat gebruikers de website van X zelf hoeven te bezoeken. Volgens X omzeilen de diensten technische toegangsbeperkingen en gebruiken ze daarvoor X-accounts en sessietokens. Het platform beroept zich in de Amerikaanse sommatiebrieven onder meer op regels tegen ongeoorloofde toegang tot computersystemen en op het merkenrecht.

Een beroep op auteursrecht ligt volgens de geraadpleegde juristen minder voor de hand. Berichten en afbeeldingen zijn eigendom van gebruikers; X heeft daarvoor slechts een niet-exclusieve licentie. Bovendien beschermt het auteursrecht wel concrete software en vormgeving, maar niet het algemene idee om openbare berichten via een andere interface te bekijken.

Juridisch staat X sterker als Nitter of XCancel daadwerkelijk beveiligingen hebben omzeild. Daarvan kan sprake zijn bij het gebruik van sessietokens die niet voor de beheerders bedoeld zijn of bij het omzeilen van captcha’s en andere antibotmaatregelen. Alleen veel verzoeken versturen, robots.txt negeren of accounts met verzonnen gegevens aanmaken is volgens advocaat Tom Meevis niet automatisch computervredebreuk. Nitter vermeldde dat beheerders echte X-accounts en sessietokens nodig hadden, waardoor X mogelijk kan aantonen dat technische beperkingen bewust zijn gepasseerd. Een eerdere zaak van X tegen Bright Data laat zien dat zulke toegangsclaims kansrijker kunnen zijn dan een claim over het gebruik van publiek beschikbare data, al werd die zaak geschikt zonder inhoudelijk oordeel.

Ook in Europa kan X juridische mogelijkheden hebben. Het Europese databankenrecht beschermt investeringen in het verzamelen, controleren, opslaan, modereren en ontsluiten van gegevens. Volgens de advocaten kan een alternatieve frontend een databank hergebruiken, omdat zij de inhoud niet alleen doorstuurt maar in een eigen interface beschikbaar maakt. Daarbij is relevant of dit de normale exploitatie van X raakt, bijvoorbeeld doordat advertenties en tracking worden omzeild. Een verbod op scraping in de algemene voorwaarden is echter niet op zichzelf beslissend: rechtmatige gebruikers behouden onder omstandigheden rechten om niet-substantiële delen van een databank te gebruiken, en niet elke database geniet bescherming.

De eis om ook de opensourcerepositories van Nitter en XCancel te verwijderen, is volgens advocaat Sven van Dooren minder overtuigend. Dat software voor een mogelijk onrechtmatige dienst kan worden gebruikt, maakt publicatie ervan niet automatisch verboden; daarvoor is een afzonderlijke juridische grondslag nodig. Bovendien kan scraping in Europa soms wettelijk vereist of toegestaan zijn. Zo moest X na kritiek en een boete van de Europese Commissie de toegang tot publieke platformdata voor gekwalificeerde onderzoekers verbeteren. Technische of contractuele beperkingen kunnen zulke wettelijke toegangsrechten niet zonder meer uitschakelen.