Achtergrond - Van Mastodon tot PeerTube: dit zijn de grootste fediversediensten
In dit artikel:
Het fediverse leeft nog, ook al is de vluchtigheid van eind 2022 en het hoogtepunt van juli 2023 voorbij. Toen groeide de interesse na de overname van X door Elon Musk; volgens Fediverse Observer piekte het aantal maandelijkse gebruikers toen op 2,3 miljoen. Inmiddels is die groei afgevlakt, maar meer dan een miljoen mensen gebruiken nog steeds fediversediensten en er draaien ruim 30.000 servers (instances).
Nieuwe en bestaande diensten proberen alternatieven te bieden voor populaire bigtechplatformen. Recent verscheen Loops, een TikTok-achtig fediverseplatform dat in oktober als bèta lanceerde en nu in de App Store beschikbaar is (Android via apk). Loops ondersteunt verticale video’s tot drie minuten en werkt zonder gepersonaliseerd aanbevelingsalgoritme: de zichtbaarheid op de For You-pagina is gebaseerd op engagement, niet op individuele kijkgeschiedenis. Het gebruik is nog klein: ongeveer 7.000 gebruikers volgens Fediverse Observer.
Voor Instagram bestaat PixelFed — van dezelfde Canadese ontwikkelaar als Loops — als foto-platform dat teruggrijpt naar het vroegere, chronologische Instagram-gevoel zonder algoritmische Reels. PixelFed heeft een stabiele gebruikersbasis van zo’n 120.000 maandelijkse gebruikers.
Mastodon is veruit de grootste speler binnen het fediverse: ongeveer twee derde van de fediversegebruikers (rond 789.000) gebruikt deze berichtendienst. Samen met niet-fediverseplatform Bluesky vormt Mastodon een belangrijk toevluchtsoord voor voormalige X-gebruikers. Er zijn ook alternatieven zoals Misskey en Pleroma; functioneel lijken die vaak sterk op elkaar, maar sommige admins verkiezen lichtere engines omdat Mastodon-servers relatief veel RAM en hostingkracht vragen.
Voor Facebook-achtige functionaliteit bestaan oudere projecten zoals Diaspora (al zo’n zestien jaar oud) en Friendica. Diaspora heeft momenteel nog maar ongeveer 1.500 actieve gebruikers; Friendica, dat standaard ActivityPub ondersteunt en daardoor gemakkelijker met andere fediverseplatforms samenwerkt, telt rond 2.000 maandelijkse gebruikers.
PeerTube probeert een gedecentraliseerd YouTube-achtig model: iedereen kan video’s uploaden en livestreamen, met peer-to-peer-technieken om serverbelasting te verlagen. Toch blijft het gebruik beperkt: in totaal circa 434.000 accounts, waarvan slechts 23.000 de afgelopen maand actief waren — een fractie van YouTube’s publiek. Een belangrijk struikelblok is het gebrek aan een duidelijke inkomstenstroom: zonder advertenties is het moeilijk professionele makers aan te trekken.
Reddit-achtige communities vinden hun plek op platforms als Lemmy (ongeveer 40.000 maandelijkse gebruikers). De gedecentraliseerde opzet brengt echter fragmentatie: verschillende instances hanteren uiteenlopende regels, community’s met dezelfde naam kunnen gescheiden bestaan en sommige servers tonen geen content van anderen. PieFed is een jongere concurrent (ongeveer 3.000 gebruikers) die probeert die fragmentatie te beperken door subcategorieën te groeperen en reacties over meerdere instances te bundelen; het kan ook met Lemmy-posten interacteren.
Kortom: het fediverse is niet verdwenen, maar blijft kleinschalig en gefragmenteerd. Het biedt privacyvriendelijke, niet-algoritmische alternatieven voor grote platforms, maar worstelt met schaal, gebruikerstevredenheid en verdienmodellen — factoren die bepalen of diensten zoals Loops, PixelFed, PeerTube, Lemmy en Mastodon op termijn verder groeien.