Achtergrond - Phil Spencer brak met de consoleoorlog en maakte van Xbox een ecosysteem
In dit artikel:
Phil Spencer vertrekt onverwacht bij Microsoft, waarmee een bijna drie decennia lange loopbaan bij het Xbox-merk tot een einde komt. Spencer begon in 1988 als stagiair bij Microsoft en groeide uit tot het gezicht van Xbox: vanaf 2001 werkte hij binnen de gamedivisie, hij leidde Europese studio’s, werd in 2008 algemeen manager van Microsoft Studios en sinds 2014 het hoofd van de volledige Xbox-tak.
Onder zijn leiding maakte Xbox een ingrijpende transformatie door. Spencer stond aan de wieg van Xbox Game Pass — een abonnementsdienst waarmee spelers tegen een vast maandbedrag toegang krijgen tot een grote catalogus titels — en van cloudgaming via Project xCloud, zodat games ook op pc’s, laptops en telefoons speelbaar werden. Hij speelde een centrale rol bij forse overnames die exclusieve content voor Game Pass brachten, zoals de aankoop van Mojang (Minecraft) voor 2,5 miljard dollar en de verrassende overname van ZeniMax/Bethesda, waarmee franchises als The Elder Scrolls en Fallout binnenkwamen. De ambitie bereikte een hoogtepunt met het bod op Activision Blizzard (bijna 70 miljard dollar), een transactie die vanwege antitrustonderzoeken en juridische procedures bijna twee jaar in beslag nam voordat die werd afgerond.
Op hardwaregebied herstelde Spencer het imago van Xbox na de moeizame Xbox One-generatie. De lancering van de Series X en Series S in 2020 zette weer de nadruk op gaming — zonder Kinect en zonder de draconische drm- en multimediakeuzes die de Xbox One parten speelden — en introduceerde uitgebreide backwards compatibility voor oudere Xbox-titels.
Tegelijkertijd wijzigde Microsoft onder zijn regie de concurrentiebenadering: exclusieve games traden steeds vaker op de achtergrond. Na enkele concessies in het kader van de Activision-deal, waaronder een overeenkomst met Sony om Call of Duty ook op PlayStation te blijven uitbrengen, werden veel firstpartytitels multiplatform. Grote releases en toekomstige titels — van DOOM tot Forza en zelfs nieuwe Halo-projecten — verschijnen steeds vaker ook op concurrerende consoles. Daarmee liet Xbox de klassieke consoleoorlog los en richtte zich op bereik en abonnementsinkomsten.
Financiële druk en herstructureringen speelden een rol in die koers. Microsoft zou intern hebben aangedrongen op hogere winstmarges; dat ging gepaard met duizenden ontslagen en de sluiting van meerdere studios. Game Pass wordt door voormalig Xbox-topvrouw Sarah Bond als winstgevend bestempeld, maar actuele gebruikscijfers ontbreken: Microsoft meldde in februari 2024 nog 34 miljoen abonnees en gaf daarna geen update meer. Ondertussen zijn de prijzen van Game Pass fors verhoogd (Ultimate van €18 naar €27 per maand), met onduidelijke gevolgen voor het abonneebestand.
Vooruitkijkend verandert ook de hardware-aanpak: Microsoft werkt aan een volgende Xbox die meer 'open' zou zijn, mogelijk op Windows gebaseerd en meer als een pc-platform functioneren, compatibel met verschillende winkels en zonder strikte multiplayermuren. Die strategie kan leiden tot een duurder, 'premium' product en verder vervagen van de grens tussen console en pc.
Spencer wordt opgevolgd door Asha Sharma, een relatief nieuwe topvrouw binnen Microsoft met een achtergrond in Core AI. In haar eerste communicatie benadrukte zij dat games menselijke kunst blijven en beloofde ze een hernieuwde focus op de console, zonder het ecosysteem van pc, mobiel en cloud los te laten.
Phil Spencer laat een dubbelzinnige erfenis achter: hij redde en moderniseerde Xbox, maakte abonnements- en clouddiensten kernonderdeel van de strategie en bookte enorme overnames, maar zag ook scherpe reorganisaties, een afname van exclusiviteit en groeiende focus op winstgevendheid. De komende jaren moeten uitwijzen hoe die koers zich ontwikkelt onder nieuw leiderschap.