Achtergrond - Nieuwe EU-wet laat buitenlandse autoriteiten sneller je chats opvragen

In dit artikel:

De Europese eEvidence-verordening maakt het voor justitiële autoriteiten eenvoudiger om digitaal bewijsmateriaal op te vragen bij bedrijven in andere EU-lidstaten. Een rechterlijke instantie, zoals het Openbaar Ministerie, kan daarvoor rechtstreeks een informatieverstrekkingsbevel sturen aan een dienstaanbieder. Die moet de gegevens binnen tien dagen leveren of het bevel aanvechten. In spoedzaken geldt een termijn van acht uur. Bedrijven die niet op tijd reageren, kunnen een boete krijgen van maximaal 2 procent van hun wereldwijde omzet.

Ook kunnen autoriteiten een bewaringsbevel opleggen. Daarmee moeten bedrijven gegevens zestig dagen veiligstellen, met mogelijke verlengingen van telkens dertig dagen. Dienstaanbieders die in de EU actief zijn, moeten zich registreren in de Europese Court Database. In Nederland houdt de Autoriteit Consument & Markt toezicht op die registratie.

De regels gelden alleen voor strafzaken. Het kan gaan om identificerende gegevens, zoals een IP-adres of telefoonnummer, maar ook om chatberichten, e-mails, locatiegegevens en cloudbestanden. Identificerende gegevens mogen in iedere strafzaak worden opgevraagd. Inhoudelijke gegevens zijn beperkt tot misdrijven waarop minstens drie jaar gevangenisstraf staat en bepaalde cyber- en terrorismemisdrijven.

De verordening is officieel sinds 18 augustus van toepassing, maar veel lidstaten hebben de invoering niet op tijd geregeld. Nederland verwacht pas in het eerste kwartaal van 2027 klaar te zijn. Nederlandse bedrijven kunnen echter al eerder een bevel uit een andere lidstaat ontvangen. De EU wil de procedure versnellen: het verkrijgen van digitaal bewijs uit het buitenland duurde volgens de Europese Commissie gemiddeld tien maanden, terwijl dat onder de nieuwe regels hooguit tien dagen zou moeten kosten.

Privacyorganisaties, de Nederlandse Orde van Advocaten, EDRi en journalistieke en medische organisaties vrezen dat gevoelige gegevens daardoor te gemakkelijk toegankelijk worden. Zij wijzen onder meer op risico’s voor klokkenluiders, medische informatie en andere beschermde personen. Hoewel de wet voorwaarden en in sommige gevallen een beoordeling door een tweede lidstaat voorschrijft, geldt die controle niet voor bevelen die alleen identificatiegegevens betreffen. Ook bestaan uitzonderingen wanneer het misdrijf of de verdachte aan de uitvaardigende lidstaat is verbonden. Critici vinden daarom dat de waarborgen onvoldoende zijn en merken op dat het woonland van de verdachte niet altijd wordt geïnformeerd.