Achtergrond - Nederland krijgt met itsme nog een ID-dienst: wat is deze DigiD-tegenhanger?

In dit artikel:

De Belgische identificatiedienst itsme is sinds maandag ook in Nederland te gebruiken. Dat volgt op de overname van iDIN — het door Nederlandse banken opgezette inlogsysteem — door itsme eind vorig jaar. De stap markeert het begin van een geleidelijke uitfasering van iDIN en past in itsme’s ambitie om een Europese standaard voor digitale identiteit te worden.

Wat is itsme en hoe werkt het? itsme ontstond in België (gepresenteerd in mei 2017) als samenwerking tussen banken en telecomaanbieders en wordt zowel door commerciële partijen als door overheden ingezet. Met de app kunnen gebruikers inloggen, transacties bevestigen, documenten ondertekenen en profielen aanmaken. Registratie vereist identiteitsverificatie: paspoort of ID scannen, NFC-chip uitlezen en een selfie die wordt vergeleken met het identiteitsdocument. In België is itsme al wijdverbreid (ongeveer acht miljoen gebruikers) en verbonden met zo’n 800 bedrijven en organisaties. De app ondersteunt inloggen via QR-code op desktop en biometrie op mobiel; minimale OS-versies zijn Android 8 en iOS 15.

Wat is iDIN en waarin verschilt het? iDIN, in 2016 gelanceerd door Currence (met deelnemende banken zoals ABN AMRO, ING en Rabobank), koppelt identiteit aan je bankrekening. Inlog en verificatie verlopen via je bank, waardoor iDIN vooral geschikt is voor commerciële toepassingen zoals accountaanmaak, leeftijdschecks en verificatie door verzekeraars. Het belangrijkste beperking: iDIN werkt alleen als je klant bent bij een deelnemende bank. Daarmee onderscheidt iDIN zich van itsme, dat bankonafhankelijk als losse app functioneert. DigiD vormt een derde tak: die is specifiek voor Nederlandse overheidsdiensten.

Waarom de overname en welke gevolgen? Currence verkocht iDIN aan itsme met het oog op een “breder Europees platform” en naleving van Europese regelgeving. Bij de overname werd toegezegd dat iDIN minstens tot december 2027 beschikbaar zou blijven; daarna is uitfasering naar itsme de bedoeling. itsme wil snel voet aan de grond krijgen in Nederland: sommige Nederlandse websites (Univé is genoemd) zouden de itsme-optie al aanbieden en meer implementaties worden “vandaag of morgen” verwacht.

Controverses en beleidsreacties Belangrijke bezwaren rond itsme zijn er ook. In België leidde marktdominantie en tarieven tot kritiek: de overheid ontwikkelde uit angst voor monopolisering en mogelijke buitenlandse overnames de eigen MyGov-app, bedoeld voor toegang tot overheidsdiensten en als basis voor een digitale wallet. MyGov heeft tot nu toe veel minder gebruikers dan itsme. Ook de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid klaagde over extra kosten en het niet nakomen van afspraken door itsme.

Relatie met DigiD en Europese context Technisch voldoet itsme aan de hoge eIDAS-normen, waardoor het in principe ook gebruikt kan worden voor overheidszaken en zou samenwerken binnen de Europese infrastructuur mogelijk is. Of itsme DigiD in Nederland gaat vervangen lijkt echter onwaarschijnlijk: DigiD is sterk verankerd als exclusief overheidsmiddel en politieke en veiligheidsoverwegingen (zoals discussies rond de overname van DigiD-hoster Solvinity) maken een volledige vervanging lastig.

Toekomst: digitale wallet en adoptie Itsme profileert zich niet alleen als verificatiemiddel maar wil ook een toegangspoort zijn tot de Europese digitale wallet: een digitale portemonnee met gecontroleerde persoonlijke gegevens die burgers kunnen delen met organisaties. Die wallets moeten volgens plan dit jaar beschikbaar komen; het is nog onduidelijk of Nederland die toegang via DigiD of via oplossingen als itsme regelt.

Kortom: itsme breidt uit naar Nederland via de overname van iDIN, biedt een bankonafhankelijke, eIDAS‑compatibele inlogoplossing en mikt op brede inzet — zowel commercieel als in het toekomstige digitale‑walletlandschap. Tegelijkertijd spelen vragen over marktpositie, betrouwbaarheid en nationale regie, en het is onzeker hoe snel Nederlandse gebruikers en organiserende partijen massaal overstappen.