Achtergrond - Gemeenten zien meer AI-bezwaarschriften, die vaak extra werk kosten

In dit artikel:

Grote gemeenten in Nederland en Vlaanderen krijgen vaker bezwaarschriften die met generatieve AI zijn opgesteld. Dat blijkt uit een steekproef onder de grootste gemeenten in de Benelux. Van de twaalf gemeenten die inhoudelijk reageerden, meldden acht een stijging. Exacte cijfers ontbreken, omdat de gemeenten AI-gebruik niet afzonderlijk registreren.

De stukken vallen volgens gemeenten geregeld op door lange teksten, veel opsommingen en formele formuleringen. Ook staan er soms onjuiste of verzonnen verwijzingen naar wetten en jurisprudentie in. Omdat AI burgers helpt om snel uitgebreide argumenten op papier te zetten, kan de drempel om bezwaar te maken lager worden. Niet alle gemeenten zien daardoor echter een stijging van het totale aantal bezwaren.

De behandeling kost ambtenaren wel vaker extra tijd. AI-teksten bevatten geregeld veel uiteenlopende argumenten, waaronder irrelevante punten, waarop de overheid afzonderlijk moet reageren. Groningen en Hasselt zeggen dat bezwaren daardoor omvangrijker en arbeidsintensiever worden. Vooralsnog vinden de meeste gemeenten de extra belasting beheersbaar, al verwacht onder meer Eindhoven dat later aanvullende maatregelen nodig kunnen zijn.

Gemeenten zijn terughoudend met geautomatiseerde beoordeling, omdat bezwaarprocedures zorgvuldig en persoonlijk moeten blijven. Amsterdam voert wel proeven uit met het transcriberen en samenvatten van hoorzittingen en gebruikt AI om juridische adviesteksten beter doorzoekbaar te maken. Hasselt laat lange bezwaren samenvatten, maar de inhoudelijke beoordeling blijft bij een bevoegde ambtenaar. Utrecht en Rotterdam onderzoeken eveneens toepassingen, waarbij Rotterdam benadrukt dat vertrouwelijke persoonsgegevens alleen in een beveiligde omgeving mogen worden verwerkt.

Ook DUO en het CBR merken dat burgers vaker AI gebruiken bij het schrijven van bezwaren, terwijl het totale aantal daar stabiel blijft. De Belastingdienst noemt het aandeel AI-bezwaren nog klein. Geen van deze drie instanties gebruikt AI momenteel voor de inhoudelijke afhandeling. Het CBR zegt dat langere en algemener geformuleerde bezwaren soms minder duidelijk zijn, maar dat telefoongesprekken vaak helpen om het werkelijke probleem van de burger te achterhalen.