Achtergrond - EU wil dat Google zoekopdrachten deelt met concurrenten: hoe zit dat?
In dit artikel:
Google zit al decennialang vrijwel alleen aan de top van online zoeken: omdat bijna iedereen via Google zoekt, kan het bedrijf zijn resultaten continu verbeteren, waardoor concurrenten moeilijk voet aan de grond krijgen. De opkomst van AI-chatbots zoals Microsoft Bing en OpenAI’s ChatGPT leek even een kans om die positie te doorbreken, maar die diensten hebben onvoldoende marktaandeel vergaard om het monopolie te ondermijnen.
De Europese Commissie wil dat aanpakken via de Digital Markets Act (DMA). Een uitzonderlijke verplichting in die wetgeving verlangt dat Google zijn zoekdataset – inclusief gebruikerszoekopdrachten – beschikbaar stelt aan concurrenten zoals Bing, DuckDuckGo, Ecosia en Qwant. Zij moeten met die data hun eigen zoekmachines of AI-systemen leren verbeteren, zodat er eerlijkere concurrentie mogelijk wordt. De maatregel zou volgende maand definitief worden.
Google verzet zich scherp. Het bedrijf voert aan dat concrete zoekopdrachten vaak persoonsgegevens bevatten of zodanig uniek zijn dat anonimisering vrijwel onmogelijk is; daardoor zouden individuen makkelijk te herleiden zijn. Privacyonderzoeker Sergey Vasilevsky zegt dat anonimiseren “letterlijk onmogelijk” kan zijn en pleit voor meer tijd om veilige methoden te ontwikkelen en te testen. Google beperkt nu de dataset tot zoekopdrachten die minstens dertig keer voorkomen om anonimiteitsrisico’s te verminderen, maar de Commissie vindt dat die beperking te veel relevante data buiten beschouwing laat.
Belangrijke punten van discussie zijn ook welke aanvullende gedragsdata concurrenten mogen krijgen. De Commissie wil onder meer inzicht in de tijd tussen zoeken en klikken en in hoe gebruikers hun zoekopdrachten verfijnen, omdat zulke signalen cruciaal zijn om te begrijpen of zoekresultaten voldoen. Daarnaast wil de Commissie dat niet alleen traditionele zoekmachines, maar ook aanbieders van AI-chatbots toegang kunnen krijgen, omdat die grounding van hun modellen zouden verbeteren en zo concurrentie met Google mogelijkerwijs kunnen vergroten. Volgens de DMA moeten ontvangers van de data wel voldoen aan strikte voorwaarden: ze moeten een zoekmachine aanbieden, geen SEO-diensten verlenen, actief zijn in de EU en financieel levensvatbaar zijn.
De procedure loopt snel: Google heeft zijn bezwaren ingediend en de Commissie beoordeelt die binnenkort. De Commissie lijkt niet geneigd jaren te wachten; zij wil de toegangseisen aanpassen en de maatregelen finaliseren in de nabije toekomst.
De zaak laat twee zaken zien: ten eerste dat Google zijn macht verdedigt — een voorspelbare maar politiek gevoelig standpunt — en ten tweede hoe veel privacygevoelige informatie gebruikers vrijwillig bij Google achterlaten, waardoor de vraag naar veilige en toetsbare anonymiseringsmethoden dringender wordt. Mogelijke uitkomsten zijn aanpassing van de toegangseisen, technische oplossingen zoals geaggregeerde of op privacy gebaseerde datasets (bijv. differential privacy) of juridische procedures. Hoe de Commissie en Google dit snel en technisch verantwoord oplossen, zal bepalen of de DMA effectief kan helpen het zoeklandschap opener en concurrerender te maken.