Achtergrond - Einde van de ventilator: koelchips maken laptops stiller en compacter
In dit artikel:
In laptops en dunne draagbare pc’s zitten vrijwel altijd ventilatoren, maar twee jonge bedrijven beloven dat die binnenkort in veel apparaten overbodig kunnen worden. Op de CES toonden Ventiva en Frore werkende modules voor actieve, ventilatorloze koeling: platte koelchips van circa 3 mm dik die lucht in beweging brengen zonder draaiende schoepen. Beide bedrijven verwachten dat hun technologie uiteindelijk in consumentenproducten terechtkomt; Frore spreekt van een mogelijke aankondiging al op Computex (mei), Ventiva rekent op een eerste laptoptoepassing in 2027.
Technisch zijn de oplossingen fundamenteel verschillend. Frore gebruikt MEMS-membraantjes die op ultrasone frequenties trillen en pulserende luchtstromen genereren. Die pulserende stroom verstoort de statische luchtlaag rond de heatsink en transporteert warmte weg. Een AirJet-unit kan per stuk maximaal zo’n 7,5 W afvoeren, waardoor meerdere modules nodig zijn voor laptop-CPU’s; in een gedemonteerde Galaxy Book5 Pro-demo gebruikte Frore vier AirJets om ongeveer 24 W te verwerken. De AirJet levert relatief hoge luchtdruk, kan filters gebruiken en de luchtstroom omkeren om stofopbouw te beperken, maar produceert hoogfrequent geluid dat voor huisdieren hinderlijk zou kunnen zijn.
Ventiva werkt met ionische wind: een dun emitterdraadje wordt hoogspanning gezet, ioniseert luchtmoleculen en duwt deze richting een collector; de botsingen zetten gewone luchtmoleculen in beweging en creëren zo een stroom. Ventiva toonde een referentielaptop (ontwikkeld met Compal) waarin drie ICE-modules zaten; twee waren genoeg om een AMD-cpu van 28 W TDP te koelen, terwijl de derde bijsprong bij hogere belastingen. Ionische koeling kent bijzondere uitdagingen: stofdeeltjes kunnen opladen en vastplakken of kortsluiting veroorzaken, daarom detecteert een microcontroller zulke deeltjes en schakelt tijdelijk uit. Ook ontstaat er een kleine hoeveelheid ozon, die Ventiva opvangt met een mangaanoxide-katalysator op de heatsink.
Beide benaderingen beloven ontwerpvoordelen: de modules zijn rechthoekig, dun en vrij plaatsbaar, waardoor fabrikanten interne ruimtes anders kunnen benutten — minder grote ronde uitsparingen voor fans, extra opslag, grotere accu’s of simpelere printlayouts. Ventiva benadrukt dat zijn modules zonder zeldzame aardmetalen en met standaard productieprocessen kunnen worden gemaakt; het bedrijf bouwt een fabriek in Maleisië die jaarlijks naar eigen zeggen tot 750.000 units kan leveren. Frore meldt ook productiecapaciteit en heeft al samenwerkingen en OEM-demo’s lopen, onder meer voor compacte 5G-hotspots voor hulpdiensten.
Grenzen blijven bestaan: geen van beide oplossingen haalt in demos het koelvermogen van krachtige ventilators, waardoor ze vooral interessant zijn voor dunne laptops, tablets of licht-drukscenario’s tenzij meerdere modules worden ingezet. Fabrikanten moeten de technieken bovendien langdurig valideren voordat ze in winkelmodellen verschijnen — dat verklaart de tijdlijnverschillen: Frore is optimistischer voor dit jaar, Ventiva voorziet consumententoepassingen vanaf 2027.
Kortom: MEMS-pompjes en ionische koelchips bieden een plausibel alternatief voor traditionele fans in dunne systemen, met voordelen op gebied van ruimtegebruik, stofgevoeligheid en mechanische slijtage. Maar technische beperkingen (koelcapaciteit, ozon en stofbeheer), OEM-keuring en massaproductie bepalen wanneer consumenten echte fanloze laptops met actieve koeling in handen krijgen.