Achtergrond - Dertig jaar Valve: van innovatieve games naar de macht van Steam

In dit artikel:

Valve, het Amerikaanse gamebedrijf van Gabe Newell en Mike Harrington, werd op 24 augustus 1996 opgericht en bestaat dertig jaar. Harrington vertrok na vier jaar, terwijl Newell het bedrijf uitbouwde tot een van de invloedrijkste spelers in de gamewereld.

Valve brak eind 1998 door met Half-Life. De sciencefictionshooter onderscheidde zich doordat het verhaal vrijwel voortdurend vanuit de gameplay werd verteld, zonder traditionele cutscenes. Ook de interactieve omgevingen, puzzels en fysica maakten de spelwereld volgens het artikel immersiever dan veel tijdgenoten. Half-Life 2 bouwde daar in 2004 op voort met een uitgebreidere wereld, voertuigen, metgezellen en vooral de physicsengine en de Gravity Gun.

Na Half-Life 2 wilde Valve het verhaal in afleveringen voortzetten. Episode One en Episode Two verschenen, maar die laatste eindigde met een cliffhanger waarop Episode Three nooit volgde. Valve staat erom bekend alleen nieuwe games te willen maken als die aanzienlijk vernieuwender en beter zijn dan hun voorgangers. Daarnaast geeft de bedrijfsstructuur werknemers traditioneel veel vrijheid om zelf projecten te kiezen. De bekende bureaus op wielen symboliseren dat medewerkers makkelijk van team kunnen wisselen, maar die werkwijze maakt het ook moeilijker om projecten af te ronden. Sinds 2016 zou Valve ontwikkelaars daarom vaker aansturen.

De ontbrekende derde delen van Half-Life, Portal en andere reeksen leidden tot de hardnekkige internetgrap dat Valve niet tot drie kan tellen. Ook het niet halen van aangekondigde releasedata is onderdeel van de ‘Valve time’-meme. Toch verscheen in 2020 nog Half-Life: Alyx, een veelgeprezen virtualrealitygame die voor veel spelers een belangrijke reden was om een VR-headset te kopen.

Naast Half-Life bezit Valve franchises als Portal, Team Fortress, Left 4 Dead, Counter-Strike en Dota. Counter-Strike 2 en Dota 2 blijven populair en zijn belangrijke titels binnen de e-sport. Beide reeksen begonnen als communitymods die later door Valve werden overgenomen. De games leveren ook veel geld op via de verkoop van cosmetische items en lootboxes. Vooral de handel in Counter-Strike-skins is omstreden: de markt zou volgens de staat New York miljarden dollars waard zijn. New York klaagde Valve aan omdat de lootboxes volgens de staat kenmerken van gokken hebben, maar Valve lijkt zijn werkwijze vooralsnog niet te willen veranderen.

De belangrijkste inkomstenbron is waarschijnlijk Steam. Het platform werd in 2003 gelanceerd om Valves eigen games te distribueren, updates eenvoudiger te installeren en valsspelen beter tegen te gaan. Vanaf 2005 konden ook andere ontwikkelaars games aanbieden. Inmiddels zijn er meer dan honderdduizend pc-games verkrijgbaar en is Steam voor veel pc-gamers het belangrijkste aankoop- en distributieplatform. De verplichte activatie bij Half-Life 2 veroorzaakte aanvankelijk grote problemen toen de servers overbelast raakten, maar Steam groeide uiteindelijk uit tot de dominante digitale gamewinkel.

Gamers gebruiken Steam gratis, maar ontwikkelaars dragen doorgaans tot 30 procent van hun omzet af. Omdat Valve geen financiële cijfers publiceert, zijn omzetcijfers schattingen. Alinea Analytics raamde de omzet tot half november vorig jaar op ruim 16,2 miljard dollar, waarvan ongeveer 4 miljard uit eigen games kwam. Daarmee behoort Valve volgens het artikel tot de grootste gamebedrijven ter wereld. Concurrenten als Epic proberen Steam met exclusieve titels en gratis games uit te dagen. Epic vindt de commissie te hoog en hanteert zelf een tarief van 12 procent. Ook een Nederlandse stichting is een massaclaim tegen Valve begonnen vanwege de Steam-commissie; een uitspraak is er nog niet.

Valve probeerde daarnaast al vanaf ongeveer 2015 pc-gaming naar de woonkamer te brengen met de Steam Link, Steam Controller en Steam Machines. Die eerste hardwaregeneratie, waarbij andere fabrikanten compacte Linux-pc’s verkochten, werd geen succes. De apparaten verkochten slecht en de productie van de Steam Machines en Controller stopte. Wel leidde het project tot Proton, software waarmee veel Windows-games op Linux kunnen draaien. Daardoor profiteert de Linux-gemeenschap nog steeds van Valves mislukte console-experiment, al blijven sommige grote multiplayergames door hun anticheatsoftware incompatibel.

De Steam Deck, die in 2022 verscheen, lijkt wel succesvol. De handheld maakte pc-gaming toegankelijker voor gebruik onderweg en stimuleerde andere fabrikanten om vergelijkbare apparaten te maken. Valve praat al over een opvolger. Tegelijkertijd brengt het bedrijf opnieuw een eigen Steam Machine uit om pc-gaming naar de televisie te brengen, nu samen met een nieuwe controller die traditionele knoppen combineert met trackpads. Het is onzeker of dit apparaat dezelfde aantrekkingskracht krijgt als de Deck: door hoge geheugenprijzen is het duurder dan consoles, terwijl consumenten ook zelf een goedkopere gaming-pc kunnen bouwen.

Later dit jaar moet bovendien de Frame verschijnen, een nieuwe VR-bril van Valve. Prijs en releasedatum zijn nog niet duidelijk en de specificaties lijken niet revolutionair. De software moet daarom het verschil maken, maar een grote doorbraak voor VR lijkt voorlopig niet waarschijnlijk.

In de eerste vijftien jaar werd Valve vooral gevormd door vernieuwende games; daarna verschoof de nadruk naar Steam, diensten en hardware. Het bedrijf heeft in drie decennia een blijvende invloed gehad op gameverhalen, digitale distributie, Linux-gaming en pc-hardware. Een jubileumcadeau in de vorm van Half-Life 3 lijkt ondanks de hoop van veel fans echter onwaarschijnlijk.