Achtergrond - Acht mislukkingen voor twee doorbraken: zo financiert NADI riskante technologie

In dit artikel:

Het kabinet richt het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) op om onderzoek naar baanbrekende technologieën te financieren. Het gaat om projecten die bestaande markten ingrijpend kunnen veranderen, nieuwe markten kunnen creëren of grote maatschappelijke problemen kunnen aanpakken. Volgens NADI komt dit type onderzoek nu vaak niet van de grond: universiteiten en bestaande subsidieregelingen zijn er onvoldoende op ingericht, terwijl bedrijven en investeerders de risico’s in een vroege fase te groot vinden.

NADI wordt opgezet naar voorbeeld van het Amerikaanse Darpa, dat sinds 1958 risicovol onderzoek financiert en coördineert. Darpa was onder meer betrokken bij technologieën die later uitgroeiden tot gps, internettoepassingen, mRNA-onderzoek en Siri. Ook NADI wil zelf onderzoeksprogramma’s vormgeven, meerdere teams laten concurreren en financiering koppelen aan vooraf bepaalde resultaten. Een project stopt wanneer een veronderstelling onjuist blijkt, maar ook wanneer een bedrijf of nieuw samenwerkingsverband de ontwikkeling zelfstandig kan voortzetten.

Omdat een groot deel van de projecten waarschijnlijk mislukt, wil NADI tegelijk aan veel programma’s werken. De organisatie verwacht dat grote trajecten drie tot vijf jaar duren en per stuk 35 tot 75 miljoen euro kosten. Voorbeelden van mogelijke doelen zijn planten die aanzienlijk meer CO₂ opnemen en technologie die digitaal witwassen bemoeilijkt. Deelnemers kunnen afkomstig zijn uit de wetenschap, het bedrijfsleven of start-ups.

Een uitgewerkt voorbeeld betreft encryptie die bestand is tegen aanvallen van quantumcomputers. Uit 65 kandidaat-teams zouden eerst tien groepen 500.000 euro ontvangen voor onderzoek en veiligheidstests. Zeven teams kunnen vervolgens 1,5 miljoen euro krijgen om hun technologie in bestaande systemen te verwerken. De drie sterkste deelnemers zouden in de slotfase elk 15 miljoen euro ontvangen voor proefprojecten en afstemming met Europese standaarden. Dit volledige programma zou 60,5 miljoen euro kosten.

Naast zulke meerjarige programma’s wil NADI kleinere challenges organiseren. Die duren één tot drie jaar en krijgen 15 tot 40 miljoen euro. Ze moeten niet alleen een afzonderlijk probleem oplossen, maar ook nieuwe technologische ecosystemen stimuleren. Als voorbeeld geldt een Darpa-wedstrijd uit 2007 voor zelfrijdende auto’s; een deelnemend team richtte later robotaxibedrijf Waymo op.

NADI heeft voor de eerste vijf jaar een budget van 1 tot 2 miljard euro voor ogen. Daarmee zouden ongeveer twintig programma’s en vijftien kleinere challenges kunnen worden uitgevoerd. Het kabinet heeft voorlopig echter een half miljard euro beschikbaar gesteld. Daarvan komt 10 miljoen euro volgend jaar, 25 miljoen euro in 2028 en daarna jaarlijks 75 miljoen euro.

Met dat startbudget wil NADI drie proefprogramma’s opzetten rond digitalisering en kunstmatige intelligentie, veiligheid en weerbaarheid, en life sciences en biotechnologie. Het eerste programma moet dit najaar samen met de Duitse organisatie Sprind worden aangekondigd. De precieze onderwerpen zijn nog niet bekend. Daardoor blijft voorlopig onzeker welke doorbraken NADI daadwerkelijk probeert te realiseren en wanneer duidelijk wordt of de investering resultaat oplevert.